Cesare ile O-Koşucu Üzerine

 

Merhabalar,

Aşağıda okuyacaklarınız,  kıdemli o-dostumuz Cesare’nin 02 Nisan 2016’da ODTÜ’deki söyleşisi boyunca paylaştıkları üzerine aldığım notlara dayanıyor. İlk başlarken farkında değildim ama bir blog için oldukça uzun bir yazı ortaya çıktı. Bu nedenle, yazıyı kolay okunabilirlik sağlayabilmek için üç bölüme ayırdım. 

İkinci Bölüm: Cesare ile O-Koşucu Üzerine

Değerli İtalyan dostumuzun söyleşisi boyunca uzunca üzerinde durduğu bir konu da orienteering sporcusu ve yetenekleri.

Uzun bir süredir benim de aklımda olan bir soru vardı: O-koşucu hangi becerilere sahip olmalı? Neyi geliştirmek için antrenman yapmalı? Özellikle zihinsel aktivitesinde iç içe geçmiş yetenekleri nasıl ayrıştırılabilir? Bunlara yönelik antrenmanlar neler olmalı?

Bu yetenekler listesi iki açıdan önemli:

Birincisi, yapılan antrenmanların bu yetenekleri geliştirmek üzere odaklanabilmesi için gerekli.

İkincisi ise orienteering hayat boyu yapılabilecek bir spor. Ayrıca, sadece bir kaç yeteneğin, bir kaç hareketin toplamından oluşan basit bir spor değil. 90+ yaşında olan veya yürümekte zorlanan baston kullanan sporcular da gördük…. Çok yönlülüğünün farkında olmak ve sporcuyu, daha da geniş bir katılımla orienteeringden keyif alan kişiyi çok yönlü beslemek, desteklemek gerekir. Böylece bu kişiler uzun yıllar orienteering yapabilir, ters giden işlere rağmen bu spordan keyif alabilirler.

Yazıya dönmek gerekirse, Cesare bu konuda bize uzunca bir liste sundu. Ben de üzerine kendimce bir iki ekleme yaptım. Hepsine bir açıklama getirebilecek olsak da, ben burada sadece bir kaçına değineceğim.

O-Koşucunun Orienteering Yetenekleri

  • emine_sezgunsayHassas pusula kullanımı
  • Harita okuma
    • Haritayı koşu yönünde tutabilmesi, harita üzerinde bulunduğu yeri takip edebilmesi
  • Mesafe tahmini
  • Münhani takibi
  • Çizgileri takip edebilmesi
    • Gerçek çizgiler: Yol, patika, çit, vb.
    • Sanal çizgiler: Vadi ve sırt eksenleri, sıralı tepeler, vs.
  • Atak noktası seçimi ve kullanımı
  • Seçim yapabilmek ve karar verebilmek
  • Rota seçimi
  • Araziye göre hız kontrolü
    • Kaba orienteering & hızlı koşu
    • İnce orienteering & yavaş koşu
    • Kaba-o’dan ince-o’ya geçiş (veya tersi)
  • Hatayı farketmek ve düzeltmek
  • Göreceği araziyi zihninde canlandırabilmek (Terrain-shaping)

Seçim Yapmak ve Karar Vermek

Seçim yapmak ve karar vermek birbirlerinden iki farklı iş, iki farklı süreç:

Karar vermek genel olarak bir seçim ama özel bir seçim. Hedef ve amaç farkındalığını, koşullar hakkında veri toplamayı, verileri analiz edip amaç açısından değerlendirmeyi, bilinçli ve en uygun seçimi yapmayı içeriyor.

Seçim yapmak ise karar sürecini içermesine ek olarak daha basit daha sığ bir süreç: Bazen refleks olarak, bazen basit bir düşünce zincirinin sonucunda ortaya çıkan davranış olabilir.

Örnek olarak, sporcunun koşarken çamurlu bir patikada nereye basacağını seçmesi, geçmişinden gelen tecrübelere uygun olarak reflekse yakın bir hızda seçilip uygulanıyor ve hem de her adımında. Çoğu zaman bastığı yeri düşünmüyor bile olabilir. Öte yandan, aynı sporcunun koşmaya devam edip, bir patika ayrımına geldiğinde sağa veya sola sapması rota planlamasının ve ilgili kararlarının bir parçası.

Terrain-Shaping

thierry_gueorgiouZamanında O-Ringen Academy’de Thierry’den dinlediğim ve Cesare’nin de bir kez daha söylediği üzere: Terrain-shaping bir orienteering koşucusunun en ileri seviye yeteneklerinden biridir. Hatta, bu yetenek Elit atlet olmanın şartıdır.

Terrain-shaping o-koşucunun haritada okuduğu şekil ve unsurları, daha arazide oraya gitmeden zihninde canlandırabilmesi ve ne görmesi gerektiğini önceden bilmesidir.

Thierry Gueorgiou tam olarak şöyle söylemişti: Spora yeni başlayan o-koşucu araziyi geçtikten sonra oradan geçtiğini haritada görebilir. Tecrübe kazanmış o-koşucu ise koşarken bulunduğu yeri harita üzerinde bilip, takip edebilir. Elit o-koşucu ise gideceği yeri daha gitmeden zihninde canlandırabilir. 

Kendi yorumumca, bir nevi… yeni başlayan geçmişte yaşar, tecrübeli bugünü yaşar, elit ise geleceği yaşar.

Fazla uzatmadan, “geleceği görmenin” avantajlarını saymak ayrı bir yazı konusu olacaktır.

O-Koşucunun Koşu (Fiziksel) Becerileri

  • Koşu formu ve tekniği
  • Farklı zeminlerde koşu hızı
  • Denge
  • Esneklik, mobilite
  • Aerobik Dayanıklılık
  • Anaerobik güç, patlama gücü
  • Yokuş aşağı ve yukarı koşu tekniği
    • Dik yokuşları koşarak tırmanabilmek
  • Farklı zeminlerde (özellikle taşlık, kumlu, yüksek çalılarla kaplı zeminlerde) koşabilme yeteneği
  • Uzun mesafe – kısa mesafe koşu teknikleri
  • Değişen koşullara göre hızını adapte edebilme yeteneği
  • Fiziksel yorgunluğun kontrolü

Fiziksel yorgunluğun kontrolü: Yorgunluk ve Hız

O-koşucunun en değerli yeteneklerinden biri fiziksel yorgunluğunun kontrolüdür.

Fiziksel zorlanma ve gerginlik, sonucunda zihinsel zorlanma ve gerginliği beraberinde getirir.

Zihinsel tarafta yaşanacak zorlanma ve gerginlik ise, konsantrasyon kaybına ve zihinsel verimsizliğe yol açar. O-koşucunun haritada ona sunulan orienteering problemini çözmesini zorlaştırır. Hata yapmasına neden olur.

Dolayısıyla, o-koşucunun fiziksel durumunu ve yorgunluğunu kontrol altında tutması gerekir. O-parkurda yorgunluk kontrolünün temelde tek yolu vardır: Hızını ayarlamak.

Hız oksijenin vücutta nerede kullanılacağını belirleyen en önemli parametrelerden biridir.

Genel örnek olarak: Çok yavaş koştuğunuzda şarkı söyleyebilir, etrafı izleyebilir, sohbet edebilir ve belki “sonsuza dek koşabilirim” diyebilirsiniz. Öte yandan, çok hızlı ve sınırlarınıza yakın koştuğunuzda bunun acı verdiğini, nefes nefese kaldığınızı, kafanızdaki uğultuyu, hatta bir nevi beyninizin kendini kapattığı hissini de yakından tanıyor olduğunuzu düşünüyorum.

Oksijen

Oksijen problem olmaya başladığında, yani vücuda dağılan oksijen miktarı o an ihtiyaç duyulan tüm organlara yeterli olmadığında, bir seçim yapılması gerekecektir. Oksijeni nereden kesip, nereye verelim? (Oksijenin nerede kullanılacağına bilinçli olarak karar vermiyoruz, seçimi biz yapmıyoruz. Ancak, bir an öyleymiş gibi düşünelim.)

Yaşamsal öneme sahip akciğerlerden veya hızla koşmamızı sağlayan bacak kaslarından oksijeni kesemeyiz. Bu durumda oksijenin kesileceği ilk yer beyin faaliyetleri olacaktır. Hızla koşmaya devam edersek, beyin fonksiyonlarına yetersiz kalan oksijen nedeniyle önce zihinsel aktivitelerimizin kalitesi düşecek, kararlarımız zayıflayacak, ardından denge problemleri yaşamaya başlayacağız.

Bunun önüne geçmenin ve beyne ayrılan oksijen miktarını artırmanın tek yolu koşumuzu yavaşlatmaktır. Böylece koşmak, denge kurmak ve yaşamsal fonksiyonlar için ihtiyaç duyduğumuz oksijen miktarını azaltabiliriz. Yavaşladığımızda, vücut yeniden bir dengeye girer ve bu yeni dengede zihin faaliyetlerine daha fazla oksijen düşer.

Ne zaman yavaşlamalıyız?

Bu durumda, orienteering aynı zamanda zihinsel bir spor olduğuna ve beynimiz oksijene ihtiyaç duyduğuna göre, ne zaman yavaşlamalıyız?

Öncelikle şunu yazmak lazım: “O zaman hiç hızlanmayalım” diyemeyiz. Sonuçta bu bir spor, yarış. Kaldı ki zevk için yapıyor olsak bile haddimizi aşan koşulara bulaşıyor olabiliriz.

Yavaşlamaktaki amacımız beyne ve zihinsel aktiviteye ayrılan oksijeni artırmaktır. Dolayısıyla doğru yavaşlama anı için göstergelerden biri, zihinsel aktivitedeki düşüş olmalıdır. Bunu da ilk olarak konsantrasyon bozuklukları ile farkedebiliriz.

Konsantre olduğunuz bir parkurda, parkurla ilgisi olmayan düşünceler durduk yere aklınıza geliyorsa konsantrasyonunuz bozuluyor demektir: Örnek olarak evde bekleyen işler, aileniz, sevgiliniz, dersler vb gibi.

Bunu ilk farkettiğiniz an, şanslı olduğunuz andır. Neden? Çünkü hala beyninizde konsantrasyon kaybını yakalayabilecek kadar oksijen ve enerji vardır. Beyniniz sizi uyarıyor. 

Eğer beyninizin size verdiği bu uyarıları dikkate almaz da aynı hızda devam ederseniz, bir süre sonra bu uyarılar kesilecektir, siz de kaybınızı farketmeyecek ve muhtemelen bir hata yapacaksınız. 

Hata yapmamak ve konsantrasyonunuzu tekrar toplamak için yavaşlamalısınız.

Beyniniz, tıpkı bacaklarınız gibi, sizinle konuşuyor. Onu dinleyin.

Faydalı olması dileğiyle,

2 comments

Bir Yanıt Bırakın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s